Odszkodowania za drogi prywatne — kontrowersje i decyzje organów (3)

Zasady nabywania dróg przez samorząd

Kwestia wypłaty odszkodowań za grunty zajęte pod drogi pozostające w rękach prywatnych stanowi przedmiot debaty dotyczącej gospodarowania budżetem publicznym. Zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 9 ppkt a ustawy o samorządzie gminnym, decyzje w przedmiocie nabywania lub zbywania nieruchomości należą do kompetencji Rady Gminy Dopiewo, a nie wójta. Zgodnie z art. 2a ust. 2 ustawy o drogach publicznych, droga gminna stanowi własność gminy, co oznacza, że prywatny grunt nie może zostać zakwalifikowany jako droga publiczna. Nieprawidłowe zaliczenie drogi prywatnej do kategorii dróg publicznych stanowi błąd administracyjny.

Wypłata odszkodowań za przejęcie gruntu pod drogę jest prawnie uzasadniona w czterech określonych sytuacjach. Po pierwsze, gdy następuje wydzielenie drogi na podstawie art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Po drugie, w przypadku wydzielenia drogi w oparciu o plan zagospodarowania przestrzennego, jeśli dokument ten jednoznacznie przewiduje utworzenie drogi publicznej. Po trzecie, gdy wydano decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej w trybie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Czwartą przesłanką jest poczynienie przez inwestora nakładów na budowę drogi, takich jak nawierzchnia, odwodnienie, oświetlenie czy chodniki. W takich przypadkach wysokość odszkodowania powinna być ustalana w oparciu o operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego.

Problematyka utrzymania dróg i doświadczenia innych gmin

Utrzymanie dróg prywatnych, przy których funkcjonują działki budowlane, często staje się obowiązkiem właścicieli gruntu. Niektóre gminy, w tym Gmina Łubowo, Gmina Pobiedziska oraz Gmina Swarzędz, podejmowały działania mające na celu uniknięcie przejmowania za odszkodowaniem dawnych dróg krajowych łączących Gniezno z Poznaniem. Związane z tym spory prawne doprowadziły nawet do prób zmian w ustawie o drogach publicznych. Jednocześnie w przestrzeni publicznej pojawiają się postulaty dotyczące odszkodowań za bezumowne korzystanie z dróg wewnętrznych, co zdaniem niektórych podmiotów (w tym organów międzynarodowych) stanowi przesłankę do roszczeń finansowych.

Opłaty za umieszczenie urządzeń w pasie drogowym

W debatach dotyczących polityki lokalnej podnoszono kwestię pobierania przez Urząd Gminy Dopiewo opłat za umieszczenie urządzeń w pasie drogowym. Praktyka ta nie jest odosobniona i nie dotyczy wyłącznie Gminy Dopiewo czy Gminy Puszczykowo. Opłaty te są pobierane przez wiele jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. Przykładowo, opłaty za zajęcie pasa drogowego nalicza również Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad w Poznaniu. Podobne regulacje wprowadziła w swojej uchwale z 27 maja 2004 roku Rada Miasta Stołecznego Warszawy, gdzie stawki za umieszczenie przyłącza są ustalone na poziomie pięciokrotnie wyższym niż za umieszczenie odcinka sieci. Rozwiązania te znajdują zatem potwierdzenie w działaniach innych instytucji publicznych zarządzających infrastrukturą drogową.